جستار دوازدهم عزادارىهاى مذهبى و آداب ماه رمضان [ مقدمه ] تا حدود يك سده پيش و سال‌ها پيش و پس از آن در ماه‌هاى محرّم و صفر و رمضان ، در سالگرد واقعه جانگداز كربلا و اربعين حضرت سيّد الشهدا ( ع ) و رحلت حضرت رسول اكرم ( ص ) و شهادت حضرت امام حسن مجتبى ( ع ) و حضرت رضا ( ع ) و ضربت خوردن و شهادت حضرت امير المؤمنين على ( ع ) عزادارىهاى بزرگ و مفصّل با آيين‌ها و مراسم ويژه‌اى در بيرجند - مانند ساير نقاط شيعىنشين - برگزار مىشد كه هنوز هم بسيارى از آن مراسم برگزار مىشود . اين مراسم چند يا چندين روز طول مىكشيد . عزادارى ساير ائمه اطهار عليهم السلام و بزرگان ديگر دين تنها با خواندن « روضه » و ذكر مصائب آن بزرگواران در خانه‌ها و تكيه‌ها و گاه در برخى مساجد اجرا مىشد . در اين ميان عزادارى حضرت فاطمه زهرا ( س ) ده روز طول مىكشيد كه به آن « دههء فاطميّه » مىگفتند و مىگويند . در آن زمان مراسم عزادارىهاى بزرگ بسيار مفصّل و متنوّع ، طولانى و باشكوه بود . برخى از اعمالى كه در آن زمان صورت مىگرفت مورد قبول و تأييد عالمان و پيشوايان دينى نبود و به همين جهت اندك‌اندك متروك شد و ديگر نشانى از آنها نيست مانند شبيه‌گردانى و قمه‌زنى و شمع آجين‌كردن بدن و قفل و سنجاق به ماهيچه‌هاى بدن زدن و . . . ولى بسيارى از آنها با همان شور و شوق و سوز و گداز اكنون نيز برگزار مىشود . در اين جستار عزادارىهاى هر ماه و مناسبت و مراسم هركدام را در فصل‌هايى جداگانه ذكر مىكنيم و يك فصل را نيز به « آداب و رسوم ماه رمضان » اختصاص مىدهيم بدين شرح : 1 - عزادارىهاى ماه محرّم 2 - عزادارىهاى ماه صفر 3 - عزادارىهاى ماه رمضان 4 - عزادارىهاى ايّام فاطميّه 5 - آداب و رسوم ماه رمضان .